Katarzyna Smereczyńska
Senior Librarian,
Ossolineum National Library,
Ossoliński National Institute (Wrocław, Poland)
DOI: https://doi.org/10.37222/2786-7552-2025-7-6
Wrocław underground magazines from 1978-1990 in the collections of the Ossolineum National Library.
During the era of the Polish People's Republic, freedom of speech and expression was strictly limited by the state, and official media outlets were subject to censorship. In response, the 1970s and 1980s saw the rise of independent publishing efforts, commonly referred to as the second circulation (drugi obieg) or bezdebit press. These underground publications served as essential tools for the dissemination of uncensored information and intellectual resistance. This study aims to develop a comprehensive catalogue of second circulation periodicals held by the Ossolineum National Library (NBO) and to enhance their accessibility for researchers and readers. The Ossolineum’s collection not only preserves a wide range of periodicals produced outside official state structures but also provides crucial insight into the social, political, and cultural dynamics of opposition movements in the PRL period. This abstract constitutes an introduction to a larger research initiative launched in 2025 by the Department of New Serial Publications at the Ossolineum Library. The project highlights the unique nature of the NBO’s second circulation holdings and their relevance to future academic studies focused on the history of censorship, resistance, and independent publishing in 20th-century Poland.
Keywords: second circulation, bezdebit, censorship, Polish People's Republic, underground press, Ossolineum, periodicals, library collections.
References
Błażejowska, J. (2010). Papierowa Rewolucja. Z dziejów drugoego obiegu wydawniczego w Polsce 1976-1989/1990. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej [in Polish].
Friszke, A. (2007). Przystosowanie i opór. Studia z dziejów PRL. Warszawa: Biblioteka «WIĘZI» [in Polish].
Gasztold-Seń, P., Jarska, N. i Olaszek, J. (2016). Drugi obieg w PRL na tle samizdatu w państwach bloku sowieckiego po 1956 roku. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej [in Polish].
Habielski, R. (2009). Polityka historyczna mediów w Polsce w XX wieku. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne [in Polish].
Kamińska, J. [pseud. zbior.] (1988). Bibliografia publikacji podziemnych w Polsce = Bibliography of underground publications in Poland: 13 XII 1981-VI 1986. Paris: Editions Spotkania [in Polish].
Kind-Kovács, F. & Labov, J. (2013). Samizdat, tamizdat, and Beyond Transnational Media During and After Socialism. Berghahn Books [in Polish].
Konderak, A. (1990). Bibliografia prasy Solidarności: 28.VIII.1980–12.XII.1981. Lublin: Oficyna Wydawnicza Fundacji Solidarności Regionu Środkowowschodniego [in Polish].
Konderak, A. (1998). Bibliografia prasy opozycyjnej w PRL do wprowadzenia stanu wojennego. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej [in Polish].
Marcinkiewicz, M. i Ligarski, S. (2010). Papierem w system. Prasa drugoobiegowa w PRL. Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej [in Polish].
Markowska, M. (2017). Skarbiec. 200 lat Ossolineum. Wrocław: Wydanictwo Ossolineum [in Polish].
Olaszek, J. (2016). Drugi obieg wydawniczy w PRL i samizdat w innych państwach bloku sowieckiego: podobieństwa, różnice, wzajemne wpływy. W P. Gasztold-Seń, N. Jarska i J. Olaszek, Drugi obieg w PRL na tle samizdatu w państwach bloku sowieckiego po 1956 roku, 15–57. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej [in Polish].
Rudka, S. (1992). Wrocławskie pisma bezdebitowe 1973–1990: bibliografia. Wrocław: Mimex [in Polish].
Rudka, S. (2001). Poza Cenzurą. Wrocławska Prasa Bezdebitowa 1973–1989. Warszawa-Wrocław: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Skwirowska, S. (2001). Bibliografia niezależnych wydawnuctw ciągłych z lat 1976–1990. Warszawa: Biblioteka Narodowa [in Polish].
Szmytkowska, B. (2016). Karton z bibułą. Kolekcje pism drugiego obiegu jako źródło do badań nad siecią kolportażu i środowiskami opozycji na wybranych przykładach. W P. Gasztold-Seń, N. Jarska i J. Olaszek, Drugi obieg w PRL na tle samizdatu w państwach bloku sowieckiego po 1956 roku, 181–200. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej [in Polish].